De Dom Digitaal - De kleding als teken in de stad

Je gebruikt de CD-DOM en bezoekt RonDom op het Domplein en Museum Catharijneconvent.

De CD-DOM
Bakker, G., J.C. de Rode i.s.m. ab_c media, CD-DOM, 2000 jaar Domplein in Utrecht, Uitgeverij Het Spectrum B.V., Utrecht, 2000. De CD-DOM vind je in de boekhandel (f52,20) in museum Catharijneconvent. Je kunt de CD-DOM ook raadplegen in RonDom. Dit is gevestigd vlak bij de Domtoren. Je vindt hier informatie over alle culturele aktiviteiten in Utrecht.

RonDom
Domplein 9
3512 JC Utrecht
tel. 030-2333036
openingstijden
ma. t. m. za.: 10 tot 17.00 uur
zo.: 12 tot 17.00 uur

Museum het Catharijneconvent
Nieuwegracht 63
3512 LG Utrecht
www.catharijneconvent.nl
openingstijden:
di. t. m. vr. : 10 tot 17.00 uur
za., zo., en feestdagen: 11 tot 17.00 uur
N.B. maandag gesloten

Studielast Deelopdrachten 1, 2, 3 en de slotopdracht: 6

Vakgebieden:
ICT
geschiedenis
kunstgeschiedenis

als teken in de stad

Kleding: een 'statement'

Hoe komt het dat jij je in de ene trui of broek veel lekkerder voelt dan in een andere? Kleding zegt iets over jezelf maar geeft ook een signaal aan andere mensen over wie je bent. Kleding is een ‘statement’. Het is ook een middel om je te identificeren met een bepaalde groep (skaters, gabbers) of juist om je daarvan te onderscheiden.

Een bijzondere vorm van kleding als onderscheidingsmiddel is het uniform. Dit geeft aan dat iemand in een bepaalde functie aan het werk is. Voorbeelden zijn: politieagenten, postbodes, stewardessen. Ambtskleding bestaat al heel lang. Een bevolkingsgroep die in een middeleeuwse stad duidelijk aan het uiterlijk te herkennen was, is de nu vrijwel verdwenen geestelijkheid. Omdat een geestelijke altijd ‘in functie’ was, hoorde hij voortdurend de kleding te dragen die bij zijn ambt paste. Er waren duidelijk omschreven voorschriften. Zo moest een bisschop in Utrecht voor zijn dagelijkse dracht buiten de kerk voldoen aan het volgende kledingvoorschrift: een witlinnen gewaad tot op de schoenen en daar overheen een cape of een tabbaard, dat is een lang gewaad met mouwen (Rechtsboek van de Dom, blz. 163) Voor kanunniken (zie voor een omschrijving de woordenlijst in de bibliotheek van de CD-DOM) gold onder meer dat ze geen klompen mochten dragen, niet binnen de kerk maar ook niet daarbuiten en dat de stof van hun dagelijks kleed niet versierd mocht zijn.

Op de CD-DOM is kleding van geestelijken onder meer op de volgende plaatsen aan de orde:

1425: Bram van den Hoven van Genderen spreekt over kanunniken en hun kleding
1517: Kees Vellekoop spreekt over processies
1425: Het gesproken portret over de Domkanunnik Evert Zoudenbalch

Deelopdracht 1
Studielast: 2

Maak een samenvatting van de informatie.
Ga in op het feit dat de kanunniken zich niet altijd aan de voorschriften hielden.
Wat zegt dit over hoe de kanunnik zichzelf zag? Let hierbij op de uitstraling van Evert van Zoudenbalch en de attributen die hij bij zich draagt.
Maak prints van enkele afbeeldingen.
Geef steeds aan waar je de informatie vandaan hebt. Dit is praktisch voor het geval je iets vergeten mocht zijn. Bovendien hoor je bij een verantwoord samengestelde tekst je informatiebronnen te vermelden omdat zo’n tekst moet voldoen aan de eis van verifieerbaarheid (controleerbaarheid van de informatie).

Kleding als

In de middeleeuwen liepen er behalve de geestelijken die er woonden en werkten ook andere mensen rondom de Domkerk. Ze droegen over het algemeen geen echte ambtskleding zoals de geestelijken, maar waren vaak wel degelijk aan hun uiterlijk te herkennen. Het waren leerlingen van de Domschool, bierbrouwers, slagers, handelaren, bezoekers van de bisschop. Ook nu lopen nu rond de Domkerk allerlei mensen, mannen en vrouwen, ook zij zijn vaak herkenbaar aan hun kleding: studenten, toeristen, makelaars, kerkgangers, stratenmakers, dominees.

Deelopdracht 2
Studielast: 1

Ga naar het Domplein en noteer of en hoe je de voorbijgangers aan hun uiterlijk kunt herkennen. Je kunt ook een video-opname maken en die met commentaar in je dossier doen.

en kleren voor alledag

Met zorg kies je kleren uit voor een feest. Middeleeuwse kanunniken deden niet anders. Op bijzondere dagen zoals Kerstmis en Pasen droegen ze tijdens de mis in de kerk hun mooiste spullen. Vooral deze zeer kostbare, prachtig versierde pronkgewaden zijn bewaard gebleven.

Deelopdracht 3
Studielast: 2

Ga naar Museum Catharijneconvent en bekijk:
- de koormantel van David van Bourgondië (OKM t89) *
- de dalmatiek van David van Bourgondië (OKM t90a)
- het kazuifel van Anthonis Grauwert (ABM t2093)
- het beeldje van een kanunnik (RMCC bh117)
Lees de begeleidende teksten bij de voorwerpen. Meer informatie vind je in educatief blad 1 over de kerkelijke kleding dat in het Catharijneconvent beschikbaar is.
Beschrijf de kleding.
Geef de functie van de kleding aan.
Wat draagt de kanunnik?

* De letters en de getallen geven de vindplaats van het object in de verzameling van Museum Catharijneconvent aan: het inventarisnummer.
De eerste drie objecten zijn tijdens de verbouwing niet opgesteld in het museum. Ze zijn te zien op deze site.

Klik voor het bijschrift en een vergroting.

maken de kanunnik

Slotopdracht
Studielast: 2

Stel, je bent conservator in Museum Catharijneconvent en je moet een inleidend hoofdstuk schrijven in een catalogus bij een tentoonstelling over de kleding van kanunniken: De kleren maken de kanunnik. In het Catharijneconvent (en in alle andere Nederlandse musea) vind je in de museumwinkel allerlei voorbeelden van catalogi. Illustreer je verhaal. Je kunt gebruik maken van de mogelijkheid tekst en afbeeldingen vanaf de CD-DOM te printen en te kopiëren. Denk er aan dat een artikel van een conservator verifieerbaar moet zijn. Dit betekent dat de informatie die je geeft controleerbaar moet zijn. Vermeld dan ook je bronnen! Je beschrijft na de inleiding een aantal voorwerpen die je in de tentoonstelling hebt opgenomen. Let wel: er moet een duidelijke relatie zijn tussen je inleiding en de beschrijving van de voorwerpen. De beschrijving van een voorwerp in een catalogus begint met een titel en de maker. Ook de grootte, de herkomst en het productiejaar (indien bekend) worden vermeld. Vergeet niet het inventarisnummer en het museum te vermelden. Bekijk bijvoorbeeld een tekstbordje in het museum of de beschrijvingen in vaste collectie op de internet-site van Museum Catharijneconvent.

Educatief programma - cd-dom