De Dom Digitaal - St. Maarten, de beschermheilige van Utrecht

Je gebruikt de CD-DOM en bezoekt Museum Catharijneconvent.

De CD-DOM
Bakker, G., J.C. de Rode i.s.m. ab_c media, CD-DOM, 2000 jaar Domplein in Utrecht, Uitgeverij Het Spectrum B.V., Utrecht, 2000. De CD-DOM vind je in de boekhandel (f52,20) in museum Catharijneconvent. Je kunt de CD-DOM ook raadplegen in RonDom. Dit is gevestigd vlak bij de Domtoren. Je vindt hier informatie over alle culturele aktiviteiten in Utrecht.

RonDom
Domplein 9
3512 JC Utrecht
tel. 030-2333036
openingstijden
ma. t. m. za.: 10 tot 17.00 uur
zo.: 12 tot 17.00 uur

Museum het Catharijneconvent
Nieuwegracht 63
3512 LG Utrecht
www.catharijneconvent.nl
openingstijden:
di. t. m. vr. : 10 tot 17.00 uur
za., zo., en feestdagen: 11 tot 17.00 uur
N.B. maandag gesloten

Studielast Deelopdrachten 1, 2 en 3 en de bij behorende slotopdracht: 6,5

Vakgebieden
ICT
literatuur (middeleeuwse heiligenlevens)
beeldhouwkunst
schilderkunst

de beschermheilige van Utrecht

Heiligen, de van de middeleeuwen
We zijn dol op onze helden. We staan in Amsterdam in de rij bij het wassenbeeldenmuseum van Madame Tussaud en betalen grif een paar tientjes om Johan Cruyff, Schwarzenegger, Marlyn Monroe, Michael Jackson of president Kennedy in het ‘echt’ te kunnen zien. Als we een foto laten maken van onszelf naast de favoriete held lijkt het alsof hun beroemdheid op ons afstraalt. We vereren hen, lezen met rode oortjes hun levensverhaal en verklaren hen bijna heilig als ze jong en tragisch om het leven komen zoals prinses Diana.
Bijna heilig, want alleen de katholieke kerk kan iemand echt heilig verklaren en een heiligenverering instellen. Heiligen worden verondersteld een bijzondere relatie met God te hebben en onderscheiden zich door hun bijzondere goedheid en vroomheid. Vaak wordt aan een heilige wonderkracht toegeschreven, zoals de kracht om zieken te genezen. Tegenwoordig gaat er aan een heilig-verklaring een jarenlange procedure vooraf.
De verering van bijzonder vrome mannen en vrouwen dateert al uit het begin van het Christendom (de eerste eeuwen van onze jaartelling). Tot ongeveer 1000 blijven de voorbeeldige levens van de heiligen vooral bekend in de beperkte kring van de geestelijken. In de latere middeleeuwen dringt de kennis door tot de gewone gelovigen en worden de heiligen de dagelijkse metgezellen van het volk. De middeleeuwer roept St. Antonius aan als hij iets kwijt is en groet St. Christoffel om de dag veilig door te komen. Aan veel heiligen wordt wonderkracht toegeschreven, bijvoorbeeld genezing van ziekte. De heiligen worden speciaal vereerd op hun sterfdag, een feestdag, de dag dat ze in de hemel zijn opgenomen. Op de sterfdagen van belangrijke heiligen heeft de middeleeuwer vrij. Zo’n dertig dagen per jaar. In de 16de eeuw ontstaat een wildgroei aan heiligen. De Reformatie in de tweede helft van de 16de eeuw beschouwt de hele ‘santenkraam’ als bijgeloof en men slaat de vele beelden kort en klein die ter ere van de heiligen overal in de kerken, maar ook in de stad staan. De gereformeerde gelovige gelooft namelijk niet in de bemiddeling van de heiligen, maar richt zich rechtsreeks tot God. De feestdagen van de heiligen worden binnen de gereformeerde kerk afgeschaft. Toch vieren ook niet-katholieken nog steeds Sint Maarten (11 november) en Sinterklaas (5 december)

op de CD-DOM

Heiligen werden in Nederland vooral in de middeleeuwen vereerd. Vrijwel de hele bevolking was katholiek en vrijwel niemand onttrok zich aan de godsdienstviering en de godsdienstige rituelen waarbinnen de heiligen een belangrijke rol speelden. De CD-DOM gaat over de geschiedenis van het belangrijkste bolwerk van de katholieke macht in Nederland. Er is dan ook op de CD-DOM vaak sprake van heiligen:

800: Jos Stöver spreekt over heiligen in verband met de bouw van de St. Salvatorkerk
1320: Wim Vroom geeft het belang van de heiligen en hun relieken aan voor de financiering van de Dom
1580: Llewellyn Bogaers vertelt over het belang van de heiligen aan het eind van de 16^de eeuw.

Deelopdracht 1
Studielast: 1

Maak een samenvatting van de gesproken teksten.
Print een aantal van de afbeeldingen, geef een beschrijving.
Geef steeds aan waar je de informatie vandaan hebt. Dit is praktisch voor het geval je nog iets vergeten blijkt te zijn. Bovendien hoor je bij een verantwoord samengestelde tekst je informatiebronnen te vermelden omdat zo’n tekst moet voldoen aan de eis van verifieerbaarheid. (controleerbaarheid van de informatie)

Sint Maarten, de

van Utrecht

In Utrecht stonden in de late middeleeuwen tientallen kerken. De kerken hadden allemaal een patroonheilige, de heilige aan wie de kerk was gewijd. Deze genoot in de kerk een speciale verering. De Janskerk was gewijd aan St. Jan, de Jacobikerk aan de Heilige Jacobus en de Mariakerk aan de maagd Maria. In de altaren van de kerken lagen relieken van de patroonheiligen. Dit zijn delen van hun stoffelijk overschot of van spullen die ze hebben gebruikt. De relieken worden in de kerk aanbeden en bij hoogtijdagen in processies meegedragen. (meer informatie over relieken vind je op de CD-DOM b.v. onder de knop 800 bij de gesproken tekst over de St. Salvator en onder de knop 1320 bij de tekst over Eustachius de Cardono). St. Maarten is de heilige waarop we ons hier verder concentreren. Hij is de beschermheilige van de Domkerk en van de stad Utrecht.

Deelopdracht 2
Studielast: 1,5

Luister naar het heiligenleven van St. Maarten op de CD-DOM (onder de knop 1080) en maak een samenvatting.
Print een aantal afbeeldingen. Let vooral ook op het stadswapen van Utrecht.

Deelopdracht 3
Studielast: 2

Bezoek museum Catharijneconvent en ga na welke objecten in het museum aan St. Maarten herinneren. Maak hierbij gebruik van het educatieve blad over St. Maarten dat in museum Catharijneconvent beschikbaar is. Beschrijf de objecten.
Lees de beschrijving van het leven van St. Maarten in het educatieve blad. Vul de informatie die je al hebt van de CD-DOM eventueel aan en geef aan hoe het komt dat deze heilige, die nooit in onze streken is geweest, de beschermheilige van Utrecht kon worden. Noteer steeds de vindplaatsen op de CD-DOM en in het Catharijneconvent.

Slotopdracht
Studielast: 2

Tot slot richt je een pamflet aan de bewoners van Utrecht: Leve onze beschermheilige!

Je betoogt dat een plaatselijk beschermheilige juist in deze tijd van internationalisering een eigen identiteit aan een stad (terug) kan geven. Je legt het grote belang voor Sint Maarten uit voor Utrecht en roept op de verering, de feesten en gebruiken die hierbij horen nieuw leven in te blazen.

Educatief programma - cd-dom